تفاسير بيانى قرن چهارم هجرى 5 . النكت فى اعجاز القرآن ، ابو الحسن على بن عيسى رمانى ( متوفاى 386 ق ) . 6 . بيان اعجاز القرآن ، ابو سليمان حمد بن محمد خطابى ( متوفاى 388 ق ) . 7 . المغنى فى ابواب التوحيد و العدل ، يك بخش مستقل آن دربارهء « اعجاز القرآن » است ، قاضى عبد الجبار معتزلى ( متوفاى 315 ق ) . 8 . اعجاز القرآن ، قاضى ابو بكر باقلانى ( متوفاى 403 ق ) . قرن پنجم 9 . دلائل الاعجاز و « الرسالة الشافعية » اين كتاب ، تأليف عبد القاهر جرجانى ( متوفاى 471 ق ) است . او از جمله دانشمندان بسيار قوى در علم بلاغت بود كه تغيير و تحولى در مسائل بلاغى ايجاد كرد ، ذكاوت و استعداد خود را در استخراج اصول استعاره ، ابعاد مختلف تشبيه ، و علائم گستردهء مجاز در قرآن كريم به كار برد . افزون بر كتاب فوق ، كتاب « اسرار البلاغة » نيز از او است . قرن ششم 10 . « كشاف » اين كتاب تفسيرى با قلم ابو القاسم ، محمود بن عمر زمخشرى ( متوفاى 538 ق ) تأليف شده است . حدود نيم قرن از زمان جرجانى گذشته بود كه زمخشرى بررسى جديد بلاغى را در قرآن آغاز نمود ، اگر چه نظم آن براساس ابتكارات عبد القاهر جرجانى بود ، اما نكاتى كه او در بلاغت و معانى اعجازى قرآن آورد ، بسيار تازه بود ، زيرا وى افزون بر معانى ، به مسائل بيان و بديع قرآن پرداخت ، در حالى كه گذشتگان تنها به معانى و نظم جمله‌بندىها و عبارات اهميت داده بودند . زمخشرى تفسير ارزشمندى را تأليف نمود و نام آن را « الكشاف عن حقائق التنزيل و عيون الاقاويل فى وجوه التأويل » گذاشت . او اشارات بسيار دقيقى در تعريف و تنكير ، فصل و وصل ، مجاز لغوى و عقلى و مباحث تمثيل ؛ تشبيه ، استعاره و كنايه آورده